Bunker 42 ở Taganka: xuống hầm bí mật thời Chiến tranh Lạnh giữa lòng Moscow

Bunker 42 là gì

Đây là một công trình quân sự thật, xây vào những năm 1950, khi Liên Xô và Mỹ thi nhau làm bom hạt nhân. Nó được thiết kế làm sở chỉ huy dự phòng của lực lượng không quân tầm xa: nếu chiến tranh nổ ra, người chỉ huy vẫn liên lạc và ra lệnh được từ dưới lòng đất. Các tài liệu Nga gọi nó là ЗКП (ZKP, sở chỉ huy dự phòng).

Hầm nằm sâu ngang một toà nhà mười mấy tầng, nhưng là toà nhà cắm ngược xuống đất. Bên trong có đường hầm thép, cửa kín khí nặng hàng tấn, hệ thống lọc không khí, kho dự trữ và đường dây liên lạc riêng, đủ để người bên dưới sống và làm việc nhiều ngày mà không cần lên mặt đất. Suốt mấy chục năm, nó được xếp vào loại tuyệt mật. Khi hết vai trò quân sự, công trình được giải mật rồi trở thành bảo tàng tư nhân về thời Chiến tranh Lạnh.

Điều thú vị là Bunker 42 nằm giữa khu dân cư cũ của Moscow, cách ga metro Таганская (Taganskaya) chỉ vài phút đi bộ. Người qua đường hằng ngày đi ngang ngôi nhà vàng mà chẳng biết bên dưới là gì. Chuột bảo đó mới là bí mật đúng nghĩa: giấu một sở chỉ huy ngay trước mắt mọi người.

Vào cửa thế nào

Bunker 42 không cho khách tự đi lang thang. Mọi người vào theo nhóm, mỗi nhóm có hướng dẫn viên của bảo tàng dẫn từ đầu đến cuối. Vì vậy bạn cần mua vé cho một suất cụ thể, có giờ bắt đầu cụ thể, thay vì đến lúc nào vào lúc ấy.

• Đặt trước: mua vé trên trang của bảo tàng hoặc nhờ Diladi đặt. Cuối tuần và kỳ nghỉ học sinh Nga, các suất đẹp hết khá sớm.
• Đến sớm: có mặt trước giờ khoảng mười lăm phút để nhận vé ở касса (kassa, quầy vé) và cất đồ.
• Tìm cửa: địa chỉ là 5-й Котельнический переулок, 11 (ngõ Kotelnichesky số 5, nhà 11). Mốc dễ nhận là ngôi nhà vàng hai tầng, cổng sắt xanh có ngôi sao đỏ.
• Gửi đồ: bảo tàng không có phòng gửi áo khoác như nhà hát, chỉ có камера хранения (kamera khraneniya, tủ gửi đồ). Mùa đông nên mặc áo vừa phải thay vì áo phao dày cộp mà không có chỗ để.

Từ cổng vào, đoàn đi xuống bằng cầu thang, gần ba trăm bậc. Đi xuống thì vui, vừa đi vừa nghe kể chuyện. Đi lên ở cuối tuyến mới là phần thử thách, nhất là với ai ít leo cầu thang. Đi chậm, nghỉ ở chiếu nghỉ, không ai giục cả.

Chọn tuyến nào

Bunker 42 có nhiều tuyến tham quan, mỗi tuyến kể một câu chuyện khác nhau. Phần lớn kéo dài hơn một tiếng. Bốn tuyến khách hay chọn:

• Гриф снят (Grif snyat, "Gỡ dấu mật"): tuyến kinh điển và dễ chọn nhất cho lần đầu. Đi qua các khu chính của hầm, nghe chuyện công trình được xây và giữ bí mật ra sao. Cuối tuyến có màn giả lập phóng tên lửa và báo động chiến đấu, cả nhóm tham gia.
• Бункер Сталина (Bunker Stalina, "Hầm của Stalin"): xoay quanh thời Stalin, có phòng làm việc dựng lại theo phong cách thập niên 1950. Lưu ý vui: Stalin chưa từng làm việc ở đây, vì hầm hoàn thành sau khi ông mất. Đây là phòng dựng lại để kể chuyện, không phải phòng thật.
• Карибский кризис (Karibsky krizis, "Khủng hoảng Caribe"): kể lại những ngày năm 1962 khi thế giới đứng sát bờ chiến tranh hạt nhân. Hợp người thích lịch sử thế kỷ 20.
• Совсекретно: ядерный щит (Sovsekretno: yaderny shchit, "Tối mật: lá chắn hạt nhân"): tập trung vào vũ khí hạt nhân và hệ thống phòng thủ, nhiều chi tiết kỹ thuật. Hợp người mê quân sự, khoa học.

Các tuyến chủ yếu nói tiếng Nga. Bảo tàng có suất tiếng Anh vào buổi chiều, giờ thay đổi theo mùa, nên kiểm tra lịch trước. Tuyến kinh điển còn có hướng dẫn qua tai nghe. Nếu cả nhóm không quen tiếng Anh, cách dễ chịu nhất là đi cùng người dịch tiếng Việt, nếu không thì phần lớn câu chuyện sẽ trôi qua tai.

Dưới hầm có gì

Thứ gây ấn tượng đầu tiên là những đường hầm thép tán đinh tròn như ống, kéo dài tưởng không hết, xen giữa là những cánh cửa kín khí dày cả gang tay. Chuột đứng trước cửa đầu tiên và tuyên bố cả nhà có thể trú ở đây đến Tết năm sau. Bà nhà Củ Cải nhìn kho dự trữ và hỏi trên này có món gì ngoài đồ hộp.

• Phòng chỉ huy: bàn điều khiển màu xám xanh, công tắc, đồng hồ đo, điện thoại quay số, bản đồ lớn trên tường. Đây là nơi diễn màn giả lập phóng tên lửa.
• Thiết bị liên lạc và mã hoá: máy móc từng dùng để giữ liên lạc với các đơn vị khi trên mặt đất đã mất sóng.
• Mô hình vũ khí hạt nhân: mô hình bom và đầu đạn, kèm câu chuyện về cuộc chạy đua vũ trang.
• Khu phòng thủ dân sự: mặt nạ phòng độc, bảng hướng dẫn trú ẩn, đồ dùng của thời ai cũng được dạy cách chui xuống hầm.
• Phòng làm việc thập niên 1950: bàn gỗ, đèn bàn chao xanh, điện thoại đen. Góc chụp ảnh được nhiều người thích.

Bên dưới mát quanh năm, cỡ một phòng điều hoà, kể cả khi Moscow đang mùa hè. Đèn chủ yếu là đèn tuýp và đèn báo đỏ, đủ sáng để đi lại và chụp ảnh. Bảo tàng cho chụp ảnh phần lớn khu trưng bày, nhưng hãy để ý biển báo và lời hướng dẫn viên. Khi đi, nhớ theo đúng nhóm, vì các nhánh hầm trông khá giống nhau và biển Выход (Vykhod, "Lối ra") không phải lúc nào cũng ở ngay trước mặt.

Ai hợp, ai nên cân nhắc

Bunker 42 hợp nhất với người tò mò về lịch sử thế kỷ 20, người mê quân sự, kỹ thuật, và các gia đình có con từ tuổi tiểu học trở lên thích phim hành động. Trẻ lớn thường mê màn phóng tên lửa giả lập hơn mọi bảo tàng tranh. Nhóm bạn trẻ cũng thích không khí điện ảnh của đường hầm.

Ngược lại, hãy cân nhắc nếu bạn sợ không gian kín, khó leo cầu thang, hoặc đi cùng trẻ nhỏ dưới tám tuổi. Phần âm thanh báo động ở một số tuyến khá to và chân thật, trẻ nhạy cảm có thể giật mình. Người thích nghệ thuật, kiến trúc cung điện có lẽ sẽ vui hơn ở điện Kremlin hay phòng tranh Tretyakov.

Đi tiếp quanh Taganka

Một suất ở Bunker 42 chiếm khoảng một buổi sáng hoặc buổi chiều. Phần còn lại của buổi, khu Taganka có mấy điểm nối rất thuận chân, đi bộ hoặc đi một đoạn taxi ngắn:

Hỏi nhanh

Có tự đi tham quan Bunker 42 được không?

Không. Khách chỉ vào theo nhóm có hướng dẫn viên của bảo tàng, theo suất có giờ cố định. Nên đặt vé trước và đến sớm khoảng mười lăm phút.

Trẻ em mấy tuổi thì được vào?

Trẻ từ tám tuổi được vào, dưới mười bốn tuổi phải đi cùng người lớn. Trẻ dưới tám tuổi không được tham gia các tuyến tham quan.

Không biết tiếng Nga có nên đi không?

Vẫn nên, nếu chọn đúng suất. Bảo tàng có suất tiếng Anh buổi chiều và hướng dẫn qua tai nghe cho tuyến kinh điển. Nhóm không quen tiếng Anh nên đi cùng người dịch tiếng Việt.

Phòng làm việc của Stalin có thật không?

Phòng được dựng lại theo phong cách thập niên 1950 để kể chuyện. Stalin chưa từng làm việc ở đây, vì công trình hoàn thành sau khi ông mất.

Ảnh có biểu tượng ✦ ở góc là ảnh minh hoạ.