Baikal mùa băng: đi tháng nào, đi trên băng ra sao, ở Olkhon thế nào

Đi tháng nào

Baikal bắt đầu đóng băng từ đầu mùa đông. Các vịnh cạn đông trước, eo Малое Море (Maloye More, "Biển Nhỏ") giữa đảo Olkhon và đất liền đông tiếp theo, phần hồ sâu đông sau cùng. Khoảng giữa tháng Giêng thì cả mặt hồ mới phủ kín. Nhưng phủ kín chưa có nghĩa là đi chơi được: băng còn cần thời gian để dày và chắc.

Quãng đẹp nhất để đi là tháng 2 đến giữa tháng 3:

• Đầu tháng 2: băng đã dày, ít khách, nhưng lạnh sâu nhất. Cầu băng sang Olkhon có thể chưa mở.
• Cuối tháng 2 đến đầu tháng 3: "giờ vàng" của mùa băng. Băng chắc, nắng nhiều, trời bớt rét. Diladi hay gợi ý quãng này nhất.
• Giữa tháng 3 trở đi: nắng xuân làm mặt băng yếu dần, vết nứt nhiều lên, cầu băng có thể đóng sớm. Đi lúc này thì cần chương trình linh hoạt.

Băng trong như kính không có lịch cố định. Nó chỉ hiện ra ở chỗ gió đã thổi sạch tuyết. Chỉ một trận tuyết là mặt hồ thành tấm chăn trắng, phải đi tìm chỗ khác. Mấy mùa gần đây, cầu băng sang Olkhon thường mở từ giữa đến cuối tháng 2 và đóng vào khoảng cuối tháng 3. Có năm trời ấm, cầu mở muộn rồi đóng sớm hẳn. Vì vậy nhóm mình nên chừa một hai ngày dự phòng, và đặt vé máy bay có thể đổi ngày.

Lạnh cỡ nào, mặc gì

Lạnh thật, nhưng là cái lạnh khô và nhiều nắng. Ở làng Khuzhir trên đảo Olkhon, ban ngày tháng 2 thường quanh âm 15 độ, đêm có thể xuống âm 25 độ hoặc thấp hơn. Sang tháng 3 dễ chịu hơn: trưa nắng có khi chỉ âm vài độ, nhưng đêm vẫn rét đậm. Cái làm bạn run nhất là gió trên mặt hồ chứ không phải nhiệt độ: đứng ngoài băng một lúc, cảm giác lạnh hơn con số trên điện thoại nhiều.

Bà có một nguyên tắc: mặc như củ hành, nhiều lớp mỏng thay vì một áo dày.

• Lớp trong: đồ giữ nhiệt thấm mồ hôi. Đừng mặc áo cotton sát người, ra mồ hôi rồi sẽ lạnh rất nhanh.
• Lớp giữa: áo nỉ lông cừu hoặc áo lông vũ mỏng.
• Lớp ngoài: áo khoác và quần chống gió. Đồ trượt tuyết là lý tưởng.
• Đầu, tay, chân: mũ che tai, khăn ống hoặc mặt nạ trùm, hai đôi găng (một mỏng, một dày). Giày mùa đông rộng hơn bình thường nửa số để đi được tất dày, vì giày chật lạnh nhanh hơn giày rộng.
• Trên băng trong: đế đinh đeo ngoài giày, người Nga gọi là ледоступы (ledostupy). Thiếu nó, đi trên băng trong như đi trên sàn vừa lau.
• Đồ nhỏ nhưng quan trọng: kính râm (băng và tuyết phản nắng rất gắt), kem chống nắng cho tháng 3, son dưỡng, bình giữ nhiệt. Điện thoại và sạc dự phòng để túi trong áo, vì trời lạnh pin tụt rất nhanh.

Không cần mua hết ở Việt Nam. Diladi có thể giúp thuê đồ ấm và đế đinh tại Irkutsk, nhẹ vali mà cũng nhẹ ví.

Đi trên băng ra sao

Đây là mục quan trọng nhất của bài, nên Diladi nói thẳng: băng Baikal đẹp nhưng không đứng yên. Mặt hồ liên tục nứt ra rồi khép lại theo nhiệt độ. Có những khe nứt rộng cả mét xuất hiện ở chỗ hôm qua còn phẳng lì. Chỗ có dòng chảy, gần mũi đá, cửa sông hay chỗ bọt khí bốc lên thì băng mỏng hơn xung quanh. Tuyết còn che mất vết nứt. Không ai đoán được độ dày của băng bằng mắt, kể cả người địa phương lâu năm.

Cách đi trên băng mùa này:

• Thuyền đệm khí хивус (khivus): nhẹ, lướt trên lớp đệm không khí, chạy được trên băng, nước và tuyết ướt. Đây là cách chính để ra các đảo nhỏ và các mỏm đá xa bờ. Ngồi trên đó cảm giác vừa như đi xuồng, vừa như đi xe trượt.
• Ô tô: chỉ được đi trên cầu băng chính thức ледовая переправа (ledovaya pereprava), tức đường đã đo băng, cắm mốc và có người kiểm tra hằng ngày. Từ mùa đông năm nay, vùng Irkutsk phạt cả tài xế lẫn công ty nếu cho xe ra băng ngoài cầu băng. Trên đảo Olkhon, xe UAZ chở khách đi theo đường đất trên bờ, không chạy trên mặt hồ.
• Đi bộ và trượt băng: đi gần bờ, trong tầm nhìn thấy làng, cùng hướng dẫn viên. Trượt băng trên mặt hồ trong là trải nghiệm đáng nhớ, nhưng phải chọn đoạn phẳng, ít gió.

Mùa đông vừa rồi đã có một chiếc xe chở khách du lịch rơi xuống khe nứt phía bắc Olkhon. Xe đó chạy trên băng ngoài cầu băng, và nhà xe không đăng ký hoạt động. Diladi nhắc chuyện này không để doạ, mà để bạn hiểu vì sao Diladi chỉ làm việc với đơn vị địa phương có đăng ký, hướng dẫn viên có chứng chỉ và thuyền đệm khí có đăng ký với cơ quan cứu hộ.

Vài quy tắc nhỏ cả nhóm nên nhớ:

• Không tự ra băng một mình, không đi khi có bão tuyết hay sương mù.
• Gặp khe nứt thì không nhảy qua, đi vòng theo hướng dẫn viên.
• Không đứng dồn cả nhóm vào một chỗ. Băng chịu tải theo từng điểm.
• Không uống rượu trên băng, kể cả "một chén cho ấm".
• Không lại gần mép nước ở cửa sông Angara gần Listvyanka. Chỗ đó không bao giờ đóng băng.
• Số khẩn cấp ở Nga là 112. Lưu vào máy trước khi đi.

Những chỗ đẹp nhất trên băng

Cháu gái đã lập sẵn danh sách check-in. Chuột chỉ quan tâm những chỗ có hang. Còn Chó thì chỗ nào có tuyết cũng được.

Ở Olkhon thế nào

Ольхон (Olkhon) là đảo lớn nhất hồ Baikal, và là nơi đẹp nhất để xem băng. Gần như mọi khách đều ở làng Хужир (Khuzhir), làng lớn duy nhất trên đảo.

Đường ra đảo. Từ Irkutsk đi xe khoảng năm, sáu tiếng: một chặng dài qua thảo nguyên rồi qua eo hồ. Mùa hè có phà, mùa băng thì đi theo một trong hai cách:

• Khi cầu băng đã mở: xe chạy thẳng qua mặt hồ theo đường đã cắm mốc, chỉ chạy ban ngày.
• Khi cầu băng chưa mở hoặc đã đóng: xe đưa bạn tới bờ, sang đảo bằng thuyền đệm khí, rồi xe phía bên kia đón về Khuzhir. Đi kiểu này mất thời gian hơn và hành lý nên gọn.

Lịch trình của Diladi tính sẵn cả hai cách, nên đến ngày đi mới biết cầu băng mở hay chưa cũng không sao.

Chỗ ngủ. Khuzhir có nhiều kiểu chỗ ở. Khách sạn nhỏ có sưởi nước, phòng tắm riêng và phòng xông hơi kiểu Nga баня (banya). Nhà nghỉ gia đình thì giản dị hơn: có nơi dùng chung phòng tắm, có nơi nước nóng hạn chế. Mùa băng là mùa cao điểm, phòng đẹp hết sớm, nên nhóm đi cuối tháng 2 nên chốt chỗ từ đầu mùa đông. Cả nhà Củ Cải thống nhất được một điều hiếm hoi: phòng phải ấm và có phòng tắm riêng.

Ăn gì. Bà dẫn đường ở mục này. Nhất định phải thử cá омуль (omul), loài cá chỉ có ở Baikal: hun khói, nướng hoặc ăn kiểu cá đông lạnh thái mỏng. Món thứ hai là bánh hấp nhân thịt của người Buryat, буузы (buuzy), cắn một miếng nhỏ cho nước thịt chảy vào thìa rồi mới ăn. Uống trà nóng thật nhiều. Bà mang sẵn bình giữ nhiệt, và Chó luôn là người uống hết trước.

Tiền, mạng và vé vào đảo. Olkhon nằm trong vườn quốc gia ven Baikal. Khách vào phải có giấy phép và đóng một khoản phí nhỏ; khách nước ngoài trả cao hơn khách Nga. Diladi lo giấy phép này cho cả nhóm. Sóng điện thoại trong làng tạm ổn nhưng ra mũi đá và trên băng thì yếu. Quán xá nhỏ không phải nơi nào cũng nhận thẻ, nên mang theo ít tiền mặt bằng rúp.

Gợi ý một tuần

Một tuần là vừa: đủ thời gian để không vội trên băng, và còn một ngày dự phòng nếu thời tiết đổi ý.

• Ngày 1: đến Irkutsk, đi dạo phố cổ, ăn tối, ngủ sớm cho quen giờ. Irkutsk chỉ chênh Hà Nội một tiếng, nên ít mệt vì lệch giờ.
• Ngày 2: Listvyanka, gồm cửa sông Angara, bảo tàng hồ Baikal, cáp treo và xe chó kéo husky.
• Ngày 3: sang Olkhon, chiều ngắm hoàng hôn ở đá Shamanka.
• Ngày 4: phía bắc Olkhon: mũi Khoboi và các hang băng, đi bằng xe UAZ trên đảo.
• Ngày 5: thuyền đệm khí ra Biển Nhỏ: đảo Ogoy, bọt khí, băng trong, trượt băng nếu trời lặng gió.
• Ngày 6: về Irkutsk. Ngày này cũng là ngày dự phòng nếu thời tiết xấu.
• Ngày 7: ra sân bay.

Hỏi nhanh

Có chắc được thấy băng trong và bọt khí không?

Không ai dám hứa chắc. Băng trong phụ thuộc gió và tuyết của từng tuần. Đi vào cuối tháng 2 hoặc đầu tháng 3, ở vài ngày trên Olkhon và đi cùng hướng dẫn viên địa phương là cách để cơ hội cao nhất.

Bố mẹ lớn tuổi hoặc trẻ nhỏ đi được không?

Đi được, nếu chịu lạnh tốt và đi chậm. Nên chọn chỗ ở có phòng tắm riêng, đi thuyền đệm khí thay vì đi bộ xa, và bỏ bớt đoạn xuống hang băng dốc. Nói trước với Diladi để lịch được xếp nhẹ hơn.

Cầu băng sang Olkhon chưa mở thì sao?

Vẫn sang được bằng thuyền đệm khí, chỉ mất thêm thời gian và nên mang hành lý gọn. Diladi theo dõi thông báo của chính quyền vùng Irkutsk và báo nhóm trước ngày đi.

Không biết trượt băng có sao không?

Không sao. Đi bộ với đế đinh đã đủ vui. Ai muốn thử trượt thì đi theo hướng dẫn viên, ở đoạn băng phẳng gần bờ, và chấp nhận vài cú ngã rất đáng nhớ.

Ảnh có biểu tượng ✦ ở góc là ảnh minh hoạ.

Lịch mở cầu băng, giờ chạy thuyền đệm khí và phí vườn quốc gia đổi theo từng mùa. Kiểm tra lại trước khi đi, hoặc để Diladi kiểm tra giúp.