Cẩm nang · Mùa & điểm đến
Săn cực quang ở Murmansk: cẩm nang cho nhóm tự túc
Nhóm bốn người bay từ Moscow lên Murmansk, đêm đầu tiên trời kín mây như ai kéo rèm. Ba người về khách sạn ngủ, riêng Chó vẫn đứng ngoài, mũi hướng lên trời. Cực quang là một cuộc hẹn không có xác nhận: không ai hứa được giờ, cũng không ai hứa được ngày. Nhưng chọn đúng mùa, đọc đúng dự báo và ở đủ số đêm thì cơ hội của nhóm mình tăng lên rất nhiều. Bài này chỉ cách làm.
Đi tháng nào, chờ giờ nào
Cực quang có quanh năm, nhưng phải đủ tối mới thấy. Mùa săn ở Murmansk bắt đầu từ cuối tháng 8, khi đêm bắt đầu đen trở lại, và kéo đến khoảng giữa tháng 4. Từ cuối tháng 5 đến cuối tháng 7 là mùa ngày vùng cực: mặt trời không chịu lặn, cực quang có nhảy múa cũng chẳng ai thấy.
Trong mùa săn, mỗi quãng có một tính cách riêng:
- Tháng 9 đến đầu tháng 10: trời chưa lạnh lắm, rừng còn vàng, hồ chưa đóng băng nên có thể thấy cực quang soi bóng dưới nước. Nửa đầu tháng 10 thường là quãng "trúng" khá nhiều.
- Tháng 11 đến tháng 2: tối nhiều nhất. Từ đầu tháng 12 đến khoảng ngày 10 tháng Giêng là đêm vùng cực: mặt trời không mọc, ban ngày chỉ là một quãng chạng vạng xanh lam. Đổi lại, mây cũng nhiều nhất năm, nhiều đêm trời kín mít.
- Tháng 3: ngày dài lại, nắng đẹp, tuyết còn dày, và cũng là tháng hay có cực quang mạnh. Nhiều người săn lâu năm chọn quãng này.
Còn giờ nào? Cực quang thường xuất hiện từ tối muộn đến quá nửa đêm, đẹp nhất quanh khoảng nửa đêm. Không cần thức trắng tới sáng, nhưng cũng đừng đi ngủ lúc chín giờ tối như ở nhà.
Ba đêm là mức tối thiểu
Ở Murmansk một đêm thì như mua một vé số. Ba đến bốn đêm mới cho nhóm mình vài cơ hội trời quang. Xếp ban ngày đi chơi nhẹ, ngủ bù buổi sáng, để tối nào trời đẹp là sẵn sàng lên xe.
Đọc dự báo như dân săn
Muốn thấy cực quang cần đủ ba thứ cùng lúc: trời tối, trời quang và Mặt Trời "nổi hứng". Hai thứ đầu nhìn trời là biết. Thứ ba thì xem dự báo hoạt động địa từ, thường ghi bằng chỉ số Kp.
- Mây quan trọng hơn Kp. Kp cao mà trời kín mây thì cũng như có vé xem phim mà rạp mất điện. Xem bản đồ mây theo giờ trước, rồi mới xem Kp.
- Murmansk không cần Kp cao. Thành phố nằm gần dải cực quang, nên chỉ cần mức thấp đầu thang là đã có thể thấy, nếu trời quang và xa ánh đèn.
- Nguồn dự báo của người Nga: Viện Địa vật lý Vùng cực Полярный геофизический институт (Polyarny geofizichesky institut, ПГИ) ngay ở Murmansk có bản đồ vòng cực quang. Các nhóm săn địa phương cũng đăng dự báo mỗi tối.
- Dự báo chỉ là xác suất. Đêm Kp thấp vẫn có lúc bùng lên bất ngờ, đêm Kp đẹp vẫn có lúc tắt ngúm.
Kp thấp chưa chắc là đêm nghỉ
Đêm dự báo yếu mà trời quang thì vẫn nên ra ngoài thành phố một chuyến. Chó có một nguyên tắc: trời quang là đi, còn lại để vũ trụ quyết.
Chờ cực quang ở đâu
Trong thành phố, đèn đường và đèn cảng che gần hết bầu trời. Muốn xem rõ phải ra xa ánh đèn, vừa đủ để thấy sao. Không có một "điểm tốt nhất" cố định: đêm nay biển Teriberka thắng, đêm mai tundra phía Lovozero thắng. Người săn giỏi chọn điểm theo bản đồ mây đêm đó, rồi mới lên xe.
Ngoại ô Murmansk
окрестности Мурманска · okrestnosti Murmanska, vùng ven Murmansk
Các bãi đỗ ven đường hướng đi Teriberka, quanh làng Tumanny và Kildinstroy
Chặng dễ nhất cho đêm đầu: chưa đến một tiếng xe là đã ra khỏi vùng đèn thành phố. Đồi thấp, hồ nhỏ, cây bạch dương lùn làm tiền cảnh.
- Xem gì
- Bầu trời phía bắc mở trên các ngọn đồi trọc, hồ đóng băng, rừng cây thấp; сопка Мишукова (sopka Mishukova, đồi Mishukov) là chỗ quen của dân săn.
- Ở bao lâu
- Một buổi tối, từ tối muộn đến quá nửa đêm.
- Đi thế nào
- Xe riêng hoặc đi cùng người săn chuyên nghiệp. Taxi khó gọi lúc nửa đêm ngoài thành phố.
- Mẹo mùa săn
- Ban ngày ở thành phố, ghé tàu phá băng nguyên tử ледокол «Ленин» (ledokol Lenin, tàu phá băng Lenin) và tượng đài người lính Алёша (Alyosha) trên đồi.
Teriberka: làng bên biển Barents
Териберка · Teriberka
Làng chài trên bờ biển Barents, hơn hai tiếng xe từ Murmansk
Chân trời biển mở về phía bắc, gần như không có đèn. Cực quang trên nghĩa trang tàu cá và bãi "trứng rồng" là bức ảnh ai cũng muốn mang về.
- Xem gì
- Bãi đá tròn trứng rồng, những con tàu cá nằm mắc cạn trên bờ, biển Barents ồn ào; ban ngày có thác Батарейский водопад (Batareysky vodopad, thác Batareysky) đổ thẳng ra biển.
- Ở bao lâu
- Tốt nhất ngủ lại một đêm, để không phải vừa săn vừa lo đường về.
- Đi thế nào
- Đường qua tundra trống trải, đoạn cuối không có cây xăng, sóng điện thoại chập chờn. Đi bằng xe gầm cao với tài xế quen đường.
- Mẹo mùa săn
- Gió biển làm cảm giác lạnh hơn hẳn trong thành phố. Mặc thêm một lớp trước khi xuống xe, và cầm chắc mũ.
Lovozero và làng Sámi
Ловозеро · Самь-Сыйт · Lovozero · Sam-Syit, làng Sámi
Trung tâm tỉnh Murmansk, khoảng ba tiếng xe về phía nam
Bầu trời tối nhất vùng, gần như không có ánh đèn. Lovozero là trung tâm văn hoá của người саамы (saamy, người Sámi), dân tộc bản địa phương Bắc, có bảo tàng riêng về người Sámi trên bán đảo Kola.
- Xem gì
- Tundra phẳng với chân trời rất thấp, hồ và rừng thông; ban ngày vào làng Sámi cho tuần lộc ăn, ngồi trong lều nghe kể chuyện.
- Ở bao lâu
- Một ngày một đêm, hoặc ghép ngày làng Sámi với đêm săn ở chỗ gần hơn.
- Đi thế nào
- Xe theo đường lớn đi về phía nam, đoạn cuối là đường làng. Làng Sámi Sam-Syit gần hơn, chừng một tiếng rưỡi xe.
- Mẹo mùa săn
- Ở làng Sámi, hỏi trước khi chụp ảnh người và tuần lộc. Tuần lộc thích được cho ăn, nhưng không thích bị ôm.
Khibiny và Kirovsk
Хибины · Кировск · Khibiny · Kirovsk
Vùng núi ở phía nam tỉnh, khoảng ba tiếng xe từ Murmansk; có sân bay Khibiny gần thành phố Apatity
Cực quang trên những đỉnh núi phủ tuyết là kiểu ảnh khác hẳn ven biển. Ban ngày trượt tuyết, buổi tối ra rìa thành phố chờ trời mở.
- Xem gì
- Dãy núi Khibiny, khu trượt tuyết Большой Вудъявр (Bolshoy Vudyavr, Big Wood), Làng Tuyết, hồ đóng băng dưới chân núi.
- Ở bao lâu
- Hai ba ngày nếu muốn kết hợp trượt tuyết.
- Đi thế nào
- Xe hoặc tàu từ Murmansk, hay bay thẳng từ Moscow tới sân bay Khibiny.
- Mẹo mùa săn
- Phía nam thường nhiều đêm quang hơn, nhưng nằm xa dải cực quang hơn một chút. Đêm cực quang yếu thì vùng ven biển vẫn có lợi thế.
Tự lái hay đi cùng người săn
Có hai cách săn: thuê xe tự đi, hoặc đi theo một người săn chuyên nghiệp có xe, theo dõi mây và biết chỗ đỗ. Mỗi cách có cái giá riêng, không chỉ bằng tiền.
- Tự lái: chủ động giờ giấc, chỗ dừng. Nhưng lái đêm trên đường tuyết, giữa tundra không đèn, sau một ngày chơi mệt thì không dành cho người mới. Ở Nga cũng cần bằng lái quốc tế đúng loại.
- Đi cùng người săn: họ xem bản đồ mây cả tối, đổi điểm khi trời đổi ý, có khi chạy thêm một quãng xa nữa khi thấy mây hở. Thường có cả trà nóng, ghế gấp và người chụp giúp. Cái giá là phải đi theo giờ chung.
Với nhóm lần đầu đi phương Bắc, Diladi thường gợi ý: đêm đầu đi cùng người săn để học cách xem trời, những đêm sau tuỳ nhóm.
Đường Teriberka có ngày đóng cửa
Khi có bão tuyết, đường lên Teriberka có thể bị đóng vài giờ, có khi vài ngày, rồi mở lại theo đoàn xe chạy sau xe ủi tuyết. Mùa đông vừa rồi đã có đợt đóng dài, khách kẹt lại trong làng. Xem thông báo của công ty đường bộ tỉnh Мурманскавтодор (Murmanskavtodor) trước khi đi, chừa một hai ngày dự phòng, và đừng bao giờ xếp Teriberka vào ngày bay về.
Giấy tờ mang theo người
Luôn mang hộ chiếu bản gốc khi ra khỏi thành phố. Làng Teriberka hiện đã vào được, nhưng ra biển bằng tàu hoặc lên các bán đảo xa hơn về phía tây bắc thì cần giấy phép riêng của vùng biên giới. Muốn vào công viên tự nhiên Teriberka xem thác thì mua vé điện tử theo ngày trước khi đi; khách nước ngoài trả gấp đôi người Nga, vẫn rẻ hơn một bát súp cá ở làng.
Mặc gì, chụp thế nào
Murmansk được dòng hải lưu ấm từ Đại Tây Dương sưởi giúp, nên mùa đông không lạnh như người ta tưởng: thường chỉ âm mươi độ, tháng Giêng là tháng lạnh nhất. Cái lạnh thật nằm ở chỗ khác: đứng yên ngoài trời hàng giờ, giữa gió tundra hoặc gió biển. Bà nói gọn: mặc như đi trượt tuyết, rồi thêm một lớp.
Đồ cho một đêm săn
- Lớp trong giữ nhiệt, không mặc áo cotton sát người.
- Lớp giữa bằng nỉ hoặc len, lớp ngoài chống gió, quần chống thấm.
- Giày cao cổ đế dày, rộng đủ để đi tất dày.
- Găng tay liền ngón loại dày, thêm một đôi mỏng bên trong để bấm điện thoại.
- Mũ che tai, khăn ống hoặc mặt nạ trùm.
- Phích trà nóng, ít đồ ăn vặt, đèn đeo trán.
- Sạc dự phòng để túi trong áo, sát người.
Chụp cực quang bằng điện thoại giờ không còn khó, chỉ cần vài thói quen:
- Chế độ chụp đêm, tắt đèn flash, dùng ống kính chính, không phóng to.
- Đặt máy lên điểm tựa: chân máy nhỏ, nóc xe, một tảng đá. Chọn chỗ khuất gió, hẹn giờ chụp để tay không làm rung máy.
- Để máy thu sáng vài giây. Cực quang chạy nhanh thì rút ngắn, cực quang mờ thì để lâu hơn. Máy nào lưu được ảnh RAW thì bật lên, về nhà chỉnh dễ hơn.
- Chạm vào chỗ sáng nhất trên màn hình để lấy nét, rồi kéo độ sáng xuống một chút để bầu trời không bị cháy trắng.
- Giảm độ sáng màn hình và tải bản đồ ngoại tuyến từ trước. Mắt quen bóng tối cần một lúc lâu, một lần bật đèn pin là mất công chờ.
Mắt thường không giống ảnh trên mạng
Cực quang yếu nhìn bằng mắt thường thường chỉ là một dải sáng màu xám trắng hoặc xanh nhạt, vì trong bóng tối mắt người kém nhìn màu. Điện thoại thu sáng vài giây nên cho ra màu xanh đậm hơn, và đó không phải "ảnh lừa". Khi cực quang mạnh, mắt thường vẫn thấy rõ màu xanh, có lúc cả viền hồng tím, chuyển động ngay trên đầu.
Chó dẫn đường săn cực quang
Chó chỉ cần tuyết, gió lạnh và một bầu trời quang. Murmansk có đủ cả ba, còn cực quang thì Chó không hứa, chỉ hứa sẽ đứng chờ tới cùng. Xem lịch trình Moscow và cực quang Murmansk, rồi để Diladi chỉnh theo nhóm của bạn: đủ số đêm, người săn chuyên nghiệp, ngày dự phòng cho đường Teriberka.
Nhờ Diladi lên lịchHỏi nhanh
Đi Murmansk có chắc thấy cực quang không?
Không ai hứa chắc được, kể cả người săn lâu năm. Cực quang phụ thuộc Mặt Trời và mây. Đi đúng mùa, ở ba bốn đêm và đi cùng người biết đọc dự báo là cách để cơ hội cao nhất.
Nên đi tháng nào?
Muốn ấm hơn và có cực quang soi bóng dưới hồ thì cuối tháng 9 đến giữa tháng 10. Muốn tuyết trắng và đêm vùng cực thì tháng 12, tháng Giêng, nhưng mây nhiều. Muốn cân bằng giữa tuyết, nắng và cực quang thì tháng 3.
Khách nước ngoài có vào Teriberka được không?
Làng Teriberka hiện mở cho khách du lịch, kể cả khách nước ngoài, chỉ cần mang hộ chiếu. Ra biển hoặc lên các bán đảo xa hơn thì cần giấy phép riêng. Quy định vùng biên giới có thể thay đổi, nên Diladi kiểm tra lại trước mỗi chuyến.
Đi cùng trẻ nhỏ hoặc bố mẹ lớn tuổi được không?
Được, nếu chọn đêm săn ở gần thành phố, có xe ấm để ngồi chờ và không ép cả nhà thức quá khuya. Ban ngày cho trẻ đi làng Sámi, xem tuần lộc và chó husky, như vậy chuyến đi vẫn vui dù trời không chiều lòng.
Ảnh có biểu tượng ✦ ở góc là ảnh minh hoạ.
Lịch đóng mở đường, quy định vùng biên giới và vé công viên tự nhiên có thể thay đổi theo mùa. Kiểm tra lại trước khi đi, hoặc để Diladi kiểm tra giúp.
